Lão hóa được định nghĩa là sự tích tụ các tế bào già cỗi trong các mô làm suy yếu chức năng của các cơ quan một cách cơ bản. Lão hóa tế bào được định nghĩa là sự ngừng chu kỳ tế bào còn lại trong các tế bào hoạt động trao đổi chất, và nó đi kèm với nhiều thay đổi trong chức năng tế bào. Thông thường, lão hóa tế bào được kích hoạt bởi sự kết hợp của tổn thương tế bào từ các yếu tố nội tại (ví dụ: di truyền và trao đổi chất tế bào) và ngoại tại (ví dụ: tiếp xúc ánh sáng mãn tính, bức xạ ion hóa và các chất ô nhiễm môi trường). Những yếu tố này có thể làm thay đổi nhiều biểu hiện gen, dẫn đến các đặc điểm khác biệt của tế bào lão hóa. Ví dụ, tế bào lão hóa chủ yếu mất tính toàn vẹn cấu trúc, do đó, chúng có hình dạng dẹt và dài ra cũng như rối loạn chức năng của các cơ quan. Ngoài ra, tế bào lão hóa có quá trình trao đổi chất độc đáo, với đặc điểm là tăng cường các cấu hình tiết được gọi là kiểu hình tiết liên quan đến lão hóa (SASPs). Điều đáng chú ý là SASPs đóng vai trò quan trọng trong việc gây ra sự rối loạn chức năng của các tế bào lân cận và do đó gây ra sự lão hóa thông qua sự giao tiếp giữa các tế bào. Mặc dù ở trạng thái ổn định không phân chia, các tế bào lão hóa vẫn hoạt động chuyển hóa, điều chỉnh tăng cường một loạt các gen liên quan đến SASP. 

SASP đề cập đến một nhóm các phân tử tiết ra từ các tế bào lão hóa bao gồm nhiều cytokine, chemokine, lipid hoặc chất chuyển hóa, chẳng hạn như CXCL-8, GROα, GROβ, các yếu tố kích thích tạo khuẩn lạc (CSF, bao gồm GM-CSF và G-CSF), prostaglandin E2 (PGE2) và COX-2. Điều quan trọng là, SASP có thể làm trầm trọng thêm chức năng tế bào và gây ra sự lão hóa ở các tế bào lân cận thông qua sự giao tiếp giữa các tế bào. Việc tăng cường nồng độ cytokine gây viêm đã làm cho môi trường vi mô của mô trở nên viêm nhiễm, điều này có thể làm tăng tốc độ suy giảm chức năng liên quan đến tuổi tác. Do đó, SASPs thường được sử dụng làm chỉ số lão hóa ở cấp độ phân tử để phá vỡ sự cân bằng nội môi của mô và đẩy nhanh quá trình lão hóa.

Trong quá trình lão hóa da, SASPs ảnh hưởng đến môi trường vi mô của lớp hạ bì bằng cách gây ra sự lão hóa của các nguyên bào sợi ở lớp hạ bì và làm tăng số lượng đại thực bào phân cực M1. Những thay đổi này thậm chí làm giảm hàm lượng collagen và gây mất các đặc tính cấu trúc của ma trận ngoại bào (ECM), có thể dẫn đến những tác dụng không mong muốn, chẳng hạn như nếp nhăn và mất độ đàn hồi. Để ngăn ngừa lão hóa da, hầu hết các phương pháp truyền thống tập trung vào ngăn ngừa sự lão hóa do các yếu tố lão hóa nội tại và ngoại tại bằng cách sử dụng các tác nhân dược lý (ví dụ: chống nắng, chống oxy hóa và chống viêm) để bảo vệ da khỏi tác hại của tia cực tím (UV). 

Các phương pháp gần đây đã tập trung vào việc ngăn chặn hoặc đảo ngược quá trình lão hóa ở cấp độ phân tử thay vì trì hoãn nó bằng cách loại bỏ có chọn lọc các tế bào lão hóa (senolytics) hoặc ức chế SASPs (senomorphics). Hiện nay, một số loại thuốc (ví dụ: dasatinib, navitoclax, rapamycin và resveratrol) đã được xác định là ứng cử viên để chuyển đổi các tế bào lão hóa thành các tế bào bình thường. Tuy nhiên, việc sử dụng chúng trong môi trường lâm sàng bị hạn chế vì tác dụng phụ không mong muốn ức chế sự tiết cytokine của các tế bào bình thường, dẫn đến rối loạn chuyển hóa hoặc dễ bị nhiễm trùng. Các chiến lược chống lão hóa hiện nay chỉ giới hạn ở việc ngăn ngừa lão hóa do các yếu tố lão hóa bên trong và bên ngoài và chỉ cung cấp sự bảo vệ tạm thời dựa vào các tác dụng tái tạo bẩm sinh. Mặc dù các nhà nghiên cứu gần đây đã chứng minh khả năng trì hoãn hoặc đảo ngược quá trình lão hóa một cách cơ bản bằng cách giải quyết vấn đề lão hóa tế bào hoặc tổn thương mô trong các nghiên cứu trên động vật, việc đạt được điều này trong môi trường lâm sàng vẫn còn là một thách thức.

Nguồn: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40527735/

Park, J. Y., Jung, S. Y., Yoo, D., Lee, S., Go, D., Bui, V. D., ... & Um, W. (2025). Stem cell-derived extracellular vesicles in skin antiaging treatments. ACS nano, 19(25), 22504-22527.

Người dịch: Nguyễn Thị Thúy An

Người duyệt: Nguyễn Thị Thùy Trang