Cơ chế tiềm năng

Một lý do khiến người sử dụng GLP-1 RAs có thể dễ bị thiếu máu là do các thuốc này tăng cảm giác no và làm giảm cảm giác đói, dẫn đến việc ăn ít hơn, theo Hennigar. “Khi lượng thức ăn tiêu thụ giảm, lượng sắt đưa vào cũng giảm theo. Về lâu dài, điều này có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng và gây thiếu máu,” ông giải thích. GLP-1 RAs tác động lên các đường dẫn truyền trung ương kiểm soát cảm giác thèm ăn và làm thay đổi hành vi ăn uống, theo Carolyn Newberry, MD, Phó Giáo sư lâm sàng và Giám đốc dinh dưỡng tiêu hóa, Khoa Tiêu hóa – Gan mật, Trường Y Weill Cornell, New York.

“Bệnh nhân có thể không nạp đủ năng lượng, đặc biệt trong giai đoạn mới bắt đầu điều trị hoặc khi tăng liều,” Newberry, người phát ngôn của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ, cho biết. “Họ có thể áp dụng chế độ ăn hạn chế hơn so với trước đây, vì vậy chúng tôi lo ngại về thiếu vi chất dinh dưỡng, đặc biệt là sắt và vitamin B12.”

Thực tế cho thấy, những người sử dụng GLP-1 để điều trị béo phì có thể giảm đáng kể cảm giác thèm ăn và giảm lượng năng lượng đưa vào từ 16%–39%. Điều này có thể dẫn đến không đủ lượng vitamin và khoáng chất thiết yếu, đặc biệt khi mức năng lượng tiêu thụ < 1200 kcal/ngày ở nữ và < 1800 kcal/ngày ở nam.

Một nghiên cứu trên 69 bệnh nhân sử dụng GLP-1 ≥ 1 tháng cho thấy người tham gia không đáp ứng đủ nhu cầu của nhiều dưỡng chất quan trọng, bao gồm chất xơ và sắt. Ngoài ra, tỷ lệ năng lượng từ chất béo, đặc biệt là chất béo bão hòa, chiếm tỷ lệ quá cao. Người tham gia cũng không đạt khuyến nghị MyPlate hằng ngày đối với trái cây, rau, ngũ cốc và sữa.

Các cơ chế tiềm năng khác mà GLP-1 RAs có thể gây thiếu máu liên quan đến tác động lên nhu động tiêu hóa và bài tiết neurohormone, theo Newberry. Việc làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và điều hòa hệ vi sinh đường ruột do GLP-1 RAs gây ra có thể làm thay đổi chuyển hóa và hấp thu vi chất dinh dưỡng, dẫn đến thiếu hụt dưỡng chất. “Bằng cách làm chậm sự di chuyển của thức ăn từ dạ dày xuống ruột non – nơi diễn ra phần lớn quá trình hấp thu dinh dưỡng – GLP-1 RAs về mặt lý thuyết có thể làm chậm hoặc giảm hấp thu sắt,” Hennigar cho biết. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng “các cơ chế này hiện vẫn mang tính giả thuyết.” Kết quả của một nghiên cứu tiến cứu đã ủng hộ giả thuyết này. Các nhà nghiên cứu theo dõi 51 bệnh nhân T2D kiểm soát kém, khởi trị bằng semaglutide, với liều tăng mỗi 2 tuần, sau đó duy trì thêm 2 tuần. Tại thời điểm ban đầu và sau 10 tuần điều trị, bệnh nhân được thực hiện test hấp thu sắt đường uống, sử dụng 350 mg ferrous fumarate (115 mg sắt nguyên tố) sau nhịn đói 12 giờ. Mức tăng trung vị của sắt huyết thanh đo sau 2 giờ uống viên sắt thấp hơn sau 10 tuần điều trị bằng semaglutide so với ban đầu. Mức giảm tương đối trung vị của hấp thu sắt là 13%. Có 9 bệnh nhân (17,6%) ghi nhận giảm ≥30% hấp thu sắt so với ban đầu. Các yếu tố dự đoán hấp thu sắt tốt hơn bao gồm cân nặng, BMI và ferritin thấp hơn, cũng như tiền sử sử dụng thuốc ức chế SGLT2, nhóm thuốc có tác dụng kích thích tạo hồng cầu và có thể cải thiện sử dụng cũng như hấp thu sắt.

Khuyến nghị lâm sàng

Hiện nay, chưa có hướng dẫn chuẩn về quản lý thiếu máu trong bối cảnh sử dụng GLP-1 RAs, theo Newberry. Tuy nhiên, một số chiến lược có thể giúp giảm nguy cơ thiếu máu và xử trí nếu tình trạng này xuất hiện.

Bước đầu tiên là đánh giá nồng độ hemoglobin, hematocrit, ferritin và các chỉ số huyết học khác trước khi khởi trị GLP-1, theo Hennigar. Đồng thời, cần theo dõi chặt chẽ nguy cơ thiếu máu, đặc biệt ở phụ nữ, bệnh nhân T2D, thừa cân/béo phì, thiếu máu từ trước hoặc CKD. Đối với bệnh nhân đái tháo đường có nguy cơ thiếu máu, Hennigar khuyến nghị cân nhắc bổ sung thuốc ức chế SGLT2. Ông dẫn chứng một nghiên cứu gần đây so sánh SGLT2 inhibitors và GLP-1 RAs trên 13.799 bệnh nhân T2D và CKD, cho thấy nhóm sử dụng SGLT2 inhibitors có tỷ lệ thiếu máu và các biến cố liên quan thấp hơn sau thời gian theo dõi trung vị 2,5 năm. Các tác giả cho rằng SGLT2 inhibitors có thể là liệu pháp hỗ trợ nhằm giảm tỷ lệ thiếu máu ở bệnh nhân T2D và CKD.

Quản lý dinh dưỡng đóng vai trò then chốt ở bệnh nhân sử dụng GLP-1 RAs, theo Newberry. Tại phòng khám của bà, bệnh nhân được đánh giá chế độ ăn trước khi khởi trị, theo dõi tác dụng phụ như buồn nôn hoặc táo bón – những yếu tố có thể ảnh hưởng đến lượng thức ăn tiêu thụ hoặc hấp thu dưỡng chất. “Tôi kiểm tra xét nghiệm mỗi năm ở những bệnh nhân sử dụng GLP-1 RAs dài hạn, nhằm đảm bảo rằng thiếu hụt dinh dưỡng không âm thầm phát triển theo thời gian.” Một tuyên bố đồng thuận của bốn hiệp hội y khoa lớn đã đưa ra các ưu tiên về dinh dưỡng và can thiệp lối sống trong điều trị béo phì bằng GLP-1 RAs, bao gồm: đánh giá và sàng lọc dinh dưỡng ban đầu, quản lý tác dụng phụ tiêu hóa, định hướng chế độ ăn phù hợp, và thúc đẩy các biện pháp hỗ trợ lối sống (như hoạt động thể lực, thói quen ngủ và an ninh lương thực).

Tuyên bố khuyến nghị các bác sĩ nên “nhấn mạnh sự đa dạng của các thực phẩm giàu dinh dưỡng, ít qua chế biến, như trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, protein nạc, hạt và quả hạch.” Bổ sung vi chất có thể được cân nhắc ở những bệnh nhân có nguy cơ hoặc đang gặp tình trạng thiếu hụt các dưỡng chất phổ biến, chẳng hạn như sắt.

“Tôi không cho rằng tất cả bệnh nhân sử dụng GLP-1 đều cần bổ sung vi chất,” Newberry cho biết. “Nhưng nếu họ có yếu tố nguy cơ thiếu máu, mắc các bệnh lý khác như bệnh viêm ruột, hoặc có dấu hiệu thiếu máu, chúng tôi sẽ đánh giá tích cực hơn và cân nhắc bổ sung khi cần thiết.” Bệnh nhân sử dụng GLP-1 nên được giới thiệu tư vấn dinh dưỡng bởi chuyên gia dinh dưỡng được cấp phép. “Tại phòng khám tiêu hóa của chúng tôi, dịch vụ dinh dưỡng đóng vai trò trung tâm trong việc giúp bệnh nhân duy trì tình trạng dinh dưỡng đầy đủ trong quá trình điều trị bằng GLP-1,” Newberry cho biết.

https://www.medscape.com/viewarticle/anemia-lesser-known-side-effect-glp-1-drugs-2025a1000ygo

Người dịch: Phạm Thị Quỳnh Yên

Người duyệt: Nguyễn Thị Thùy Trang