Lão hóa da đề cập đến sự tích lũy dần dần của các tế bào lão hóa trong vi môi trường hạ bì. Sự suy giảm các tế bào khỏe mạnh ở lớp hạ bì, chẳng hạn như tế bào sừng, nguyên bào sợi và tế bào biểu bì tạo sừng, có thể ảnh hưởng và gây ra các thay đổi vĩ mô trên da, đặc trưng bởi các nếp nhăn hằn sâu, sự chùng nhão, rối loạn sắc tố và giãn mao mạch. Thông thường, các nguyên nhân gây lão hóa da được phân loại thành các yếu tố nội sinh và ngoại sinh. Các yếu tố lão hóa nội sinh xảy ra một cách tự nhiên do các yếu tố sinh hóa, chẳng hạn như tác động của hormone và di truyền. Các cơ chế phân tử của quá trình lão hóa dẫn đến quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis) hoặc lão hóa tế bào.  

Lão hóa da nội sinh chủ yếu do sự suy yếu và sụt giảm của các nguyên bào sợi hạ bì, những tế bào chịu trách nhiệm sản xuất collagen và các thành phần khác của chất nền ngoại bào (ECM). Sự suy kiệt của nguyên bào sợi hạ bì gây ra sự mất cân bằng giữa quá trình sinh tổng hợp và thoái biến collagen trong mô hạ bì, từ đó hình thành nếp nhăn, làm giảm độ đàn hồi và chức năng của hàng rào bảo vệ da. Thông thường, lão hóa da nội sinh bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bẩm sinh khác nhau, chẳng hạn như nồng độ hormone hoặc kiểu hình (phenotype) của các tế bào miễn dịch trong vi môi trường hạ bì. Đặc biệt, các hormone sinh dục như estrogen, androstenedione và testosterone tham gia mạnh mẽ vào quá trình cân bằng nội môi của vi môi trường hạ bì bằng cách điều hòa sự tái cấu trúc ECM và chức năng hàng rào bảo vệ. Do đó, sự điều phối của các hormone sinh dục được coi là một yếu tố quan trọng trong quá trình lão hóa da.  

Ví dụ, estrogen góp phần sản xuất lipid và mucopolysacarid, những chất cần thiết để duy trì chức năng hàng rào của lớp sừng cũng như độ ẩm và độ đàn hồi của da.  Estrogen cũng góp phần tăng cường chức năng bảo vệ và khả năng sống sót của tế bào bằng cách điều hòa tăng một số thành phần của ECM (ví dụ: fibrillin) và ức chế các metallicoproteinase chất nền (matrix metalloproteinases - MMPs) có khả năng phân hủy collagen. Tương tự, androstenedione và testosterone điều chỉnh chức năng hàng rào bảo vệ da bằng cách thúc đẩy quá trình bài tiết bã nhờn để cải thiện độ ẩm, độ đàn hồi và độ dày của da.  Tuy nhiên, sự tích tụ của các tế bào lão hóa gây suy giảm chức năng nội tiết bài tiết hormone, làm suy thoái vi môi trường hạ bì. Giai đoạn mãn kinh, một tình trạng thiếu hụt estrogen, ảnh hưởng tiêu cực đến các chức năng sinh lý, bao gồm các thay đổi ở da (như nếp nhăn, teo da, giảm độ ẩm và khả năng chữa lành vết thương). Tương tự, sự sụt giảm nồng độ androgen có liên quan mật thiết đến sự lắng đọng collagen kém và làm chậm quá trình lành thương.  

Tỷ lệ kiểu hình của các tế bào miễn dịch trong vi môi trường da cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình lão hóa. Đại thực bào là những tế bào điều hòa chính đối với chức năng tạo collagen của nguyên bào sợi. Sự gia tăng tỷ lệ đại thực bào phân cực M1 so với đại thực bào phân cực M2 (M1/M2) trong vi môi trường da theo tuổi tác được coi là nguyên nhân chính góp phần đẩy nhanh quá trình mất độ đàn hồi của da thông qua việc thúc đẩy sự thoái biến collagen. Ngoài ra, các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng các đại thực bào phân cực M2, đặc biệt là các đại thực bào biểu hiện quá mức CD301b, hỗ trợ nguyên bào sợi trong quá trình tổng hợp collagen và tái tạo ECM; quần thể các đại thực bào biểu hiện quá mức CD301b này sẽ giảm dần theo độ tuổi. Do đó, sự tích tụ của các tế bào lão hóa cùng với sự sụt giảm của một số chất tiết nội sinh đã cùng nhau phá vỡ sự cân bằng nội môi của vi môi trường da và đẩy nhanh quá trình lão hóa bằng cách làm suy giảm khả năng sinh tổng hợp collagen.  

Nguồn: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40527735/

Park, J. Y., Jung, S. Y., Yoo, D., Lee, S., Go, D., Bui, V. D., ... & Um, W. (2025). Stem cell-derived extracellular vesicles in skin antiaging treatments. ACS nano, 19(25), 22504-22527.

Người dịch: Nguyễn Thị Thúy An

Người duyệt: Nguyễn Thị Thùy Trang